گزارش سومين همايــش علوم خاك ايران
گروه خاكشناسي دانشگاه تربیت مدرس، 18/11/85
سومين همايش علوم خاك ايران به میزبانی گروه خاكشناسي دانشگاه تربیت مدرس و به
دبيري آقاي دكتر ملکوتی مدير محترم گروه خاكشناسي دانشگاه چهارشنبه 18/11/85 با
شركت مديران گروههاي خاكشناسي دانشگاههاي كشور ، روساي بخشهاي تحقيقات خاك و آب
مراكز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي ، اعضاي افتخاري انجمن و برخي دانشجويان گروه
خاكشناسي دانشگاه تربیت مدرس برگزار گرديد. پس از تلاوت قرآن مجيد و خيرمقدم توسط
رياست محترم دانشكده كشاورزي دانشگاه تربيت مدرس، جناب آقاي دكتر پورجم، دكتر
روزيطلب، رياست انجمن علوم خاك ايران نيز خير مقدم و بر لزوم و ضرورت توجه به خاك
به عنوان ركن حيات اشاره كردند. سپس دكتر ملكوتي مدير گروه محترم خاكشناسي دانشگاه
تربيت مدرس گزارشي از وضعيت اين گروه ارائه كردند. در ادامه آقای دکتر بای بوردی بر
دو نکته آموزش و تحقیقات کشاورزی اشاره و بر لزوم تغییر نگرش اساسی در مورد رشته
خاکشناسی اشاره فرمودند. بنابر نظر ایشان علم خاکشناسی بینرشتهای یا فرارشتهای
است و از رده بندی، تغذیه و حاصلخیزی و تبادل لحظه یا یونی تا نانوتکنولوژی و حتی
پیدایش چندین سانتیمتر خاک در طی چندین قرن را شامل میشود. ایشان خاطر نشان کردند
با وجودیکه آب، خاک و هوا سه رکن اساسی حیات میباشند اما هنوز نتوانسته است مانند
آب و هوا که استاندارهای کیفیت خاک را پیدا و اعلام کرده است, استاندارهای کیفیت
خود را اعلام نماید. پس ایشان به افزایش مصرف مصرفانه، کاهش تعداد کشاورزان و عضویت
در سازمان تجارت جهانی اشاره کرده و لزوم بازنگری بنیادی و واقع گرایانه را خاطر
نشان کرده و سرانجام اعلام داشنتند که خاکشناس باید خود را نه رشتهای مستقل، بلکه
بخشی از زیست بوم بداند و علاوه بر لزوم پالودگی خاکها، مدیریت منابع طبیعی و افق
خاک و مدیریت حوضههای آبخیز، مصرف آب و بازیافت آن، گرم شدن کره زمین و تبدیل اصول
کاربری اراضی و گسترش بخش باغبانی و گیاهان دارویی و ...را سر لوحه تحقیقات خود
قرار دهد. سپس آقای دكتر غفاري رئیس مؤسسه تحقیقات دیم، با اعلام اینکه ایران از
مناطق خشک بین استوائی میباشد، اعلام كردند كه بر اساس مطالعات اخیر FAO امنیت
غذائی در دهههای اخیر مورد تهدید جدی قرار گرفته است. از سویی منابع آب قابل دسترس
بسیار ناچیز است و پیشبینی میشود تا سال 2025 به نصف تعداد کنونی کاهش یابد. از
سویی گسترش بیابانزائی، توسعه کشت با مدیریت غلط در اراضی با شیب زیاد، سوزاندن و
از بین بردن مواد آلی و ارگانیسمهای خاک، خاکورزی نامناسب، ناپایداری ساختمان خاک
به علت کاهش مواد آلی، فرسایش بادی و آبی و سرانجام لزوم مهاجرت و تشدید فقر و
گرسنگی را به همراه خواهد آورد. در خاتمه ایشان به برخی پروژههای مختلف مؤسسه
تحقیقات دیم شامل طرحهای افزایش ماده آلی خاک و بهبود ساختار خاک، پهنهبندی اقلیم
کشاورزی ایران، پهنهبندی آگرواکولوژی اشاره کرد. آقای دکتر تلوری معاون محترم مرکز
تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری؛ بر معرفی مرکز و زمینههای تسهیل و ایجاد شرایط
همکاری بین دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی اشاره كردند.وی اهداف مرکز را شامل مدیریت
آبخیزها، حفاظت خاک ، مدیریت و بهرهبرداری از سیلاب، حفاظت سواحل، مهندسی رودخانه
از دیدگاه حفاظت از فرسایش و سرانجام بحث مسائل هیدرولوژی و توسعه منابع آبی
میباشد، بر شمردند و سرانجام با تکیه بر یکی از بخشهای اساسی مورد بررسی آنها در
مورد حفاظت خاکها که شامل بحث ارائه الگو برای تهیه اطلس فرسایش و رسوب دهی، تعیین
نقشههای فرسایش و رسوب دهی کشور با کاربرد در برنامهریزی امور زیربنائی کشور و
شناسائی مناطق بحرانی، و سرانجام حفاظت خاک با هدف افزایش بهره وری، ایجاد اشتغال و
توسعه پایدار میباشد. سپس وی مشارکت اساتید در کمیتههای علمی فرضی، تعریفهای
طرحهای تحقیقاتی مشترک، استفاده دانشجویان از امکانات این مرکز در پایاننامه،
برگزاری کارگاههای تخصصی مورد نیاز دستگاههای اجرائی، انجام مطالعات مشترک و
ارائه خدمات مشاوره فنی و انجام پروژههای مطالعاتی بینالمللی در منطقه و داخل
کشور را پیشنهاد فرمودند
سرانجام آقای دکتر سمر رئیس مؤسسه خاک و آب معرفی مؤسسه تحقیقات خاک و آب و مشکلات
و خواسته ها در همکاری با دانشگاهها با توجه به اهداف و انتظارات برنامه چهارم
توسعه در بخش کشاورزی که شامل افزایش تولید محصو لات زراعی، باغی، افزایش تولیدات
دامی، کاهش ضایعات کشاورزی، افزایش محصولات کشاورزی فرآوری شده و سرانجام رشد
اقتصادی بخش کشاورزی می باشد. در راستای ارتقا سلامت جامعه و تامین غذا، حفاظت از
منابع و بسترهای زیست محیطی، خودکفایی محصولات اساسی و افزایش بهره وری منابع
تولیدی با توجه به توسعه پایدار کشاورزی بر پایه دانایی محوری می باشد. وی سیاست
حاکم بر فعالیت های پژوهشی مؤسسه با محدودیت های موجود شامل ماموریت گرایی در پاسخ
به نیازهای روز بخش اجرا (کارشناسی_پژوهشی) و پژوهش های آینده نگر معرفی کردند. و
فعالیت ها و راهکارهای موجود برای مشارکت بیشتر را تدوین دستورالعمل نحوه همکاری
موسسه با دانشجویان تحصیلات تکمیلی شامل استفاده از همکاری اساتید و دانشجویان در
طرحهای تحقیقاتی مصوب، فراهم نمودن فرصت های مساوی برای کلیه دانشجویان دانشگاهها و
آموزش بخش قابل توجهی از دانشجویان در قالب کارآموزی، پایان نامه و رساله دانشجویی،
سرانجام همکاری در تدوین برنامه های راهبردی شامل شناسایی خاک و مدیریت منابع اراضی
و تعیین نیاز آبی و برنامه ریزی آبیاری و سرانجام چشم انداز موسسات تحقیقاتی به
عنوان یکی از جایگاههای فعالیت دانش آموختگان کشاورزی در و تعریف برنامه هاي آموزشي
دانشگاه ها مي باشد.
آقای دكتر رضايي رئیس موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع اولويت هاي تحقيقاتي و زمينه
هاي همكاري موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع را با دانشگاه ها و مراكز عالي مورد بحث
قرار دادند. ايشان با معرفي موسسه تحقيقات جنگلها و مراتع با 6 بخش تحقيقاتي و 4
گروه مستقل و واحهاي اداري- مالي و پشتيباني سخنراني خود را درباره چالش هاي حوزه
علوم خاك ازمنظر موسسه تحقيقات جنگل ها و مراتع ادامه دادند و خاطرنشان شدند عليرغم
گسترش وسيع عرضه منابع طبيعي كشور در مقايسه با زراعت و باغباني، توجه كمتري به بخش
خاك و ارتباط متقابل خاك و گياه گرديده است. وي مهمترين چالشهاي مد نظر را چالش
آلودگي خاكها، چالش فرسايش خاك و شناخت خاكهاي موجود در عرصه منابع طبيعي اعم از
جنگل، مرتع و بيابان و شناخت ناكافي از رابطه متقابل خاك و گياه اعلام داشتند.
ايشان در خاتمه راهكارهاي مهار فرسايش، مديريت خاك، شناخت عملي روابط خاك و گياه،
پهنه بندي بيابانها و شيوه هاي بهره برداري پايدار را ارائه فرمودند.
پس از تنفس و پذيرايي، سخنران بعدي آقای دكتر اردکانی بودند كه در زمينه اولويت هاي
تحقيقاتي و زمينه هاي همكاري پژوهشكده كشاورزي پزشكي و صنعتي هسته اي با دانشگاهها
و ساير موسسات، به قدمت اين امر اشاره كردند كه در سال 1353 در ارتباط با موتاسيون
روي گندم فعاليت خود را در ايران شروع كرد.اكنون اين پژوهشكده در زمينه كشاورزي،
خود داراي 4 گروه ژنتيك و اصلاح نبات، گروه نگهداري مواد غذايي و كنترل آفات و گروه
بهداشت و فرآورده هاي دامي و سرانجام گروه مديريت خاك و آب و تغذيه گياهي مي باشد.
در زمينه گروه مديريت خاك و آب و تغذيه گياهي، ايشان توانمندي هاي خود را در زمينه
كاربرد ايزوتوپ پايدار N15، P32 و روش هاي نوترون متري در مطالعات روابط آب و خاك
برشمردند و علاقمندي هاي سازمان را به طراحي پروژه هاي مشترك، سرويس دهي خدمات
رديابي و ايزوتوپي، پرتو دهي نمونه ها با دستگاه كاماسل، ايجاد دوره هاي كارآموزي و
اجراي مشترك پايان نامه هاي كارشناسي ارشد و دكتري اعلام داشتند.
سرانجام بحث وتبادل نظر با حضور اعضاء پانل آقاي روزيطلب، آقاي دكتر ابطحي، آقاي
دكتر ثواقبي و آقاي دكتر حق نيا تشكيل شد.
نشست دوم پس ازنماز و ناهار با عنوان ارتقاء جايگاه خاك بود كه ابتدا معاونت محترم
ترويج و آموزش كشاورزي، جناب آقاي دكترجهانسوز، بهينه سازي فرآيند آبخيزداري از
طريق روشهاي بيولوژيك تشريح كردند و ادامه آقاي دكتر گرجي به عنوان هماهنگ كننده
اعلام داشتند که منابع خاک به عنوان یک نعمت خدادادی، سرمایه اولیه جهت انجام
کشاورزی و تولید غذا و پوشاک، تولید علوفه و چوب و چوب، تصفیه و ذخیرهسازی آب و
تلطیف هوا و بهبود شرایط زیست محیطی جامعه به حساب میآید. ایشان اقدامات اساسی
مورد نیاز جهت” تبیین جایگاه خاک در فرهنگ مردم، مسئولین و برنامههای توسعه کشور“
را قانونمند شدن بهرهبرداری از خاک به عنوان پایه اصلی ایجاد فرهنگ صحیح، تعیین
متولی خاک در شرایط فعلی جهت ایجاد هماهنگی و برنامهریزی و پیگیری، تعیین مشکلات،
نیازها و اولویتهای کاری در علوم خاک کشور، پیگیری جدی و همه جانبه در مورد سه
اولویت کاری ضروری در بخش خاک، تلاش در جهت تقویت فرهنگ عمومی جامعه در مورد خاک و
اهمیت و جایگاه آن، ترسیم سیمای انجمن علوم خاک ایران و تبیین وظایف و فعالیتٌهای
آن، تلاش در تشکیل شورای سیاستگذاری خاک به عنوان مسئول پیگیری امور مربوط به خاک
برشمردند. سپس برخی فعالیتهای انجمن علوم خاک را به عنوان متولی امور خاک کشور،
شامل برگزاری کنگره، همایش، سمینارهای خاکشناسی، برگزلری جلسههای کمیتههای
نخصصی و پیگیری مسائل مربوطه، شناسایی مشکلات و تنگناهای مربوط به منابع خاک و
ارتباط با مسئولین و موسسات و وزارتخانه های زیربط در امور خاک بازگو کردند.